Küresel Bir Aktör Olarak Mark Carney

Kanada Başbakanı Mark Carney adını ilk defa Prof.Dr. Coşkun Küçüközmen’in İngiltere Merkez Bankası (BoE)  başkanlığı için yazdığı yazıda görmüştüm. İngiltere’nin, 318 yıllık tarihinde ilk kez Merkez Bankası Başkanlık koltuğu için gazete ilanı ile başkan aranmıştı. The Economist başta olmak üzere çeşitli  finans mecralarında ilan yayımlanmıştı.
Mark Carney’nin bu benzersiz,  koltuğa oturma hikayesi şu şekildedir:
2012 yılının sonlarıdır… İngiltere Merkez Bankası Başkanı Mervyn King’in görev süresi dolmak üzeredir. Böylece yeni bir başkan arayışı başlar. Ancak dönemin İngiltere Maliye Bakanı George Osborne, finans tarihine geçecek radikal bir karar alır:

Merkez Bankası başkanlığı için The Economist gibi küresel finans yayınlarına resmi iş ilanı verir. İlanda aranan kriterler, adeta çok uluslu dev bir holdinge CEO seçer gibi şeffaf, performansa dayalı ve liyakat odaklıdır, sonuçta bir Merkez Bankası başkanı aranmaktadır.
1694’ten beri bankanın başına yalnızca İngiliz aristokrasisinden veya iç bürokrasisinden isimler başkan olarak seçilmişti. İlan yöntemi, bu kapalı devre yapıyı küresel rekabete açtı.

Bir yabancı seçilir sonuçta… O dönemde Kanada Merkez Bankası (Bank of Canada) Başkanlığı görevini yürüten ve küresel krizdeki başarılı yönetimiyle tanınan Mark Carney göreve getirilir. Ama bir de ona sorun!.. Ziyaretler, görüşmeler, birlikte yemek yemelerden sonra bir de mütevazi bir sınavın ötesinde cevaplanacak bir sürü sorular olan bir form da doldurtulur.  Nihayet Carney, İngiltere Merkez Bankası tarihinin ilk yabancı (İngiliz vatandaşı olmayan) başkanı olarak atanır.

Coşkun Küçüközmen, Merkez Bankası başkanlığının artık siyasi bir elitlik makamı değil, küresel ölçekte “risk ve kriz yönetebilen profesyonel bir üst düzey yönetici (CEO)” pozisyonu olarak kabul gördüğünü savunur.
Yazının en güçlü argümanlarından biri, kurumsal liyakattir. İngiltere gibi küresel finansın kalbi sayılan bir ülkenin, kendi vatandaşlığı şartını bile esneterek “en iyi uzmanı” bulma çabası, gelişmekte olan piyasalara kurumsal şeffaflık ve liyakat dersi olarak sunulur.
Merkez bankalarının en büyük gücü bağımsızlıktır. Küçüközmen, başkan arayışının uluslararası ilana çıkılacak kadar açık yürütülmesinin, piyasalara “Biz kuralları şeffaf uyguluyoruz ve en yetkin küresel akla güveniyoruz” mesajı verilerek, kurumsal itibarın en üst seviyeye çıkarıldığını belirtir.
Dünya ekonomisi, yalnızca rakamların ve grafiklerin çarpıştığı bir alan değil; stratejik aklın, liyakatin ve kurumsal öngörünün yönettiği devasa bir satranç tahtasıdır. Bu tahtada yapılan her doğru hamle bir ülkeyi küresel merkez üssü haline getirebileceği gibi, günübirlik politikalar ve ehliyetten uzak tercihler koca bir devri tersine çevirebilir. Finans dünyasının ve tarım topraklarının kaderini belirleyen asıl güç, tam olarak bu noktada saklıdır: Doğru işe, doğru insanı, doğru yöntemle yerleştirebilmek.

Bu konu nereden çıktı? Tabii ki M. Carney’in Kanada Başbakanı olarak ülkemizi ziyareti sonrası aklımıza geliverenler bunlar… Ziyaret sonrası, gazeteci Erhan Yurdayüksel’in “Mercimek Fıranda!” başlıklı çarpıcı köşe yazısı, ilk bakışta birbirinden çok uzak iki dünyayı anlatıyor gibi görünebilir. Biri küresel finansın en tepesindeki elit bir atamayı, diğeri ise Anadolu toprağının en temel ürününün, mercimeğin, okyanus ötesine kaptırılan üretim liderliği konusunu ele alıyor. Ancak bu iki metin derinlemesine incelendiğinde, modern dünyada ayakta kalmanın tek bir formüle bağlı olduğunu gösteriyor: Liyakat, bilimsel planlama ve kurumsal ciddiyet.

1980’li ve 90’lı yıllarda, dünyanın en büyük kırmızı mercimek üreticisi ve ihracatçısı olan Türkiye’nin üretim fazlası olduğu dönemde, TV ekranlarında,  Prof. Dr. Ayşe Baysal ve Cumhurbaşkanı Turgut Özalın eşi Semra Özal “mercimek daha fazla tüketilsin, stoklar eritilsin” diye mercimekten mamul ürün tarifleri vermişti. Bugün aynı mercimeği Kanada’dan ithal eden bir ülke konumuna gelsek de o günler bereketli günlerdi.

Nasıl oldu bu durum? Yurdayüksel’in yazısında geçen haliyle aktaralım: Kanada, Saskatchewan Üniversitesi işbirliği ile mercimekte, iklime dirençli tohumlar geliştirir. Profesyonel kadrolarla, sıfır hata ile planlanan üretim…Sonuçta Türkiye’de mazot, gübre ve tohum maliyetleri üçgeninde çaresiz kalan çiftçi; tarımda liyakatli kadrolar ve uzun vadeli stratejiler üreten Kanada çiftçisine yenik düşer.
Merkez bankası başkanını liyakatle seçen küresel akıl ile tarımını üniversite koridorlarında bilimle harmanlayan endüstriyel vizyon, modern dünyada başarıyı yakalayan yegane unsurdur. Geleceğe dair umutlarımız tükenmeden, kurumsal şeffaflığı ve bilimi, ülkenin her alanında rehber edinmek hayati bir zorunluluktur.